Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 95448
تعداد بازدید : 2658

انواع شهود

کاربردهای «شهود»

یادداشت زیر به دو دسته بندی در مورد کاربردهای شهود می پردازد. نخست دسته بندی متعارف از شهود و کاربردهای آن است که با اندکی کم و زیاد همان است که در فلسفه دین و فلسفه عرفان شهرت دارد. اما دومی ، که بیشتر این یادداشت را برای توجه داده به آن نگاشته ام، دسته بندی کاربردهای شهود بر اساس معرفت شناسی ملهم از قرآن و روایات است. این اصطلاح نگاری برگرفته از بخشی از پروژه کلان نظام معرفتی قرآن و حدیث می باشد.

کاربردهای «شهود»

علی موحدیان عطار

در یک بررسی در در مواردی که واژه «شهود» در آنها به کار رفته است، آن را به پنج معنای متفاوت یافته اند:

1) شهود در مقابل محاسبه و استنتاج که این معنا خود دارای اقسام متعددی است:

1-1) شهود حسی: مانند اینکه «من روی این صندلی نشسته و در حال خواندن این مقاله هستم» یا «کتابی در دست من است.»

1-2) شهود عقلی، به معنایی که در فلسفه دکارت بکار رفته است. به نظر او تصور ما از طبایع بسیط مانند شکل و امتداد شهودی است. همچنین، گاهی متعلق شهود عقلانی، گزاره یا قضایای بسیط است مانند آگاهی شهودی به اینکه «من فکر می کنم.»

1-3) شهود اخلاقی، که در فلسفه اخلاق از آن سخن می گویند و بدان معنا است که مفاهیم ارزشی اخلاقی مانند خوب و بد، بدیهی و وجدانی هستند.

2) شهود به معنای علم حضوری. در متون فلسفی دو اصطلاح علم شهودی و علم حضوری اغلب به نحو مترادف بکار رفته است، اما دو معنای عام و خاص برای آنها وجود دارد:

1-2) علم حضوری که مشترک میان همة آدمیان است و همه از آن بهره مندند مانند علم به ذات خود یا علم به گرسنگی، وقتی که فرد گرسنه است،

2-2) علم حضوری که همگانی نیست و معنای آن اخص و اشرف از معنای اول است و حواس ظاهری در حالات عادی قادر به درک چنین علومی نیستند و اقتضای مکاشفه و حضور ندارند. همین معناست که در عرفان مطرح است و خود دارای دو قسم اساسی است.

1-2-2) علم شهودی که عرفا و اهل سیر و سلوک پس از طی مراحلی از ریاضت های باطنی و ظاهری واجد آن می شوند. نیل به این نحو شهود، اختیاری و با تصمیم انسان است. این قسم را «شهود عرفانی» می گویند،

2-2-2) علم شهودی غیر عادی که اختصاص به انبیای الهی دارد و البته غیر اختیاری است یعنی کسی نمی تواند تصمیم بگیرد که پیامبر شود تا سپس صاحب علم شهودی و حضوری گردد. ... این قسم را «شهود آسمانی» می نامیم.

(به نقل از: احمدی سعدی، عباس، «شهود صدرایی؛ عقلانی یا عرفانی» در فصل نامه اندیشه دینی، تابستان و پاييز 1380 - شماره 8 و 9، صفحه 1 تا 26.)

اقسام شهود بنا بر تقسیمی دیگر

آنچه گفته شد، کاربردهای شهود بنا بر آنچه در فلسفه بیشتر شهرت دارد بود. اما بنا بر مبانی معرفت شناختی ملهم از قرآن و حدیث، علم مطلقا مساوق شهود است. بر این پایه، شهود نیز مانند علم به سه قسم اصلی تقسیم می پذیرد:

۱. شهود حسی،

۲. شهود مثالی یا خیالی،

۳. شهود عقلی.

و سپس هرکدام از این سه به دو دسته بیرونی و درونی منقسم می شود:

شهود حسی بیرونی با ابزار حواس بیرونی، و شهود حسی درونی با حواس درونی (مانند حس خشم یا رضایت) حاصل می شود.

شهود مثالی درونی همان تصور و تخیل است که در نتیجه مواجهه مستقیم و بی واسطه با صور خیال متصل (صورت های خیالی مرتسم در ذهن) رخ می دهد.

و شهود مثالی بیرونی حاصل مواجهه مستقیم و بی واسطه با صور خیالی منفصل (مستقل از ذهن، مانند مبصرات و مسموعات و مشموماتی که در هنگام کشف و شهود عرفانی درک می شود) است.

شهود عقلی درونی همان تعقل یا مواجهه مستقیم و بی واسطه با حقایق عقلی ذهنی است که معمولا در پی استنتاج و استدلال رخ می دهد،

و شهود عقلی بیرونی، موجهه مستقیم و بی واسطه با حقایق عقلی مستقل از ذهن، مانند روح و ملایکه است.

 

ثبت شده توسط : آقای علی موحدیان عطار

نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :