Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 94041
تعداد مشاهدات : 1214

آسیب‌شناسی تشیع

پروژه موانع رشد و گسترش تشیع

آنچه در اینجا می خوانید مختصری از طرح نامه پروژه بزرگی است که تحت عنوان «موانع رشد و گسترش تشیع» توسط مدیر این سایت طراحی شده و در دست انجام است. این کلان پروژه که به نوعی آسیب شناسی تشیع و شیعیان نیز هست، زمانی در دانشگاه ادیان و مذاهب برای اجرا به تصویب رسید، اما با استعفای اینجانب از آن دانشگاه انجام آن به طور رسمی و به عنوان یک پروژه کلان متوقف شد. در عوض بخش هایی از آن در قالب پایان نامه های کارشناسی ارشد و دکتری در حال انجام است. بنابراین، علاقه مندان به این موضوعات می توانند به طور شخصی و یا با راهنمایی و مشاوره استادان برخی عناوین این طرح را انتخاب کرده و تحقیق کنند. عناوین این پروژه همه در یک سطح نبوده و برخی برای مقاله، برخی برای پایان نامه ارشد و برخی هم برای پایان نامه دکتری مناسب است. بنده هم در صورت مقتضی از کمک به دوستان دریغ نخواهم کرد.

کلان طرح

موانع رشد و گسترش تشیع

(آسيب شناسي تشيع و شیعیان)

تبیین موضوع طرح

مراد از آسیب شناسی تشیع و شیعیان، شناسایی، وارسی، و چاره اندیشی برای حقایقی است که  برای مذهب تشیع (که در این طرح از آن مذهب شیعة دوازده امامی را مراد می کنیم) چالش آفرین، موجب وهن، و یا نقطة آسیب بوده است یا می تواند باشد. این آسیب شناسی را، بنابراین، می توان «بررسی موانع رشد و گسترش تشیع»، به ویژه در عصر حاضر، نیز تلقی کرد. بسیاری از این نقاط آسیب و زمینه های چالش و تهدید نه به ذات تشیع، بل به تشیع تاریخی، و یا روش و منش شیعیان مربوط است، و برخی نیز ممکن است به خود مذهب منتسب باشد. این آسیب شناسی در هر دو مورد صورت خواهد گرفت.

ضرورت، فايده، و اهداف طرح

به عقیدة ما، تشیع، به عنوان مذهب حق و برپادارندة اسلام حقیقی و ناب، شایستة پاسداری در برابر تهدیدات، و پیرایش و پالایش از انحرافات، و آماده داری در برابر چالش هاست. این طرح با شناسایی و وارسی نقاط آسیب و چالش برای تشیع، و نیز بررسی و نقادی چاره اندیشی های صورت گرفته، و ارائه راه حل های جدید برای بیرون رفت از چالش و یا صیانت از حریم تشیع، می تواند در چند جهت مفید باشد:

1.     توجه دادن متولیان امور دینی و مسئولان فرهنگی به نقاط آسیب پذیر و یا چالش های فراروی تشیع،

2.     ارائة را ه حل های مناسب و کارآمد برای مواجهه با تهدیدات یا بیرون رفت از چالش ها،

3.     زمینه سازی برای تقویت مذهب، با برطرف کردن موانع رشد و گسترش آن در جهان،

4.      ایجاد حساسیت و عطف توجه بیشتر نسبت به واقعیت های رویاروی مذهب، در بین دلسوزان و علاقه مندان به تشیع.

 

ملاحظات لازم

از آن جایی که آسیب شناسیِ چیزی مانند یک مذهب، بالقوه می تواند در جهت آسیب رساندن به آن نیز مورد استفاده قرار گیرد، و یا در تبلیغات منفی و تخریب چهرة مذهب به کار گرفته شود، لازم است در نگارش و تدوین یافته ها به گونه ای عمل شود که مایة سوء استفاده و یا وهن مذهب را فراهم نیاورد. البته ممکن است با وجود همة این گونه ملاحظات و مراعات ها چنین سوء استفاده ها یا سوء برداشت هایی صورت گیرد، اما برای رسیدن به منافع و اهداف حیاتی و مهمی که در انجام این چنین طرحی هست، لازم است ضمن چاره اندیشی های لازم، به مقداری از این خطر تن داد.

 

ساختار کلی طرح

این طرح در قالب مجموعه مقالات اجرا و ارائه می گردد. ساختار کلی هر یک از مقالات این مجموعه به این ترتیب است که در مورد هر آسیب یا چالش، سه کار صورت می گیرد:

1.     تبیین مراد و توجیه مدعا: در بخش اول از هر مقاله، ابتدا موضوع مقاله را به دقت تبیین و مراد از آسیب، چالش یا تهدید مورد ادعا را معلوم می کنیم. سپس چگونگی توجه آن آسیب یا چالش به تشیع را به لحاظ نظری تبیین می نماییم تا معلوم گردد آسیب مورد ادعا چگونه و از چه ناحیه ای می تواند بر تشیع وارد گردد. و در آخرین مرحله از این کار، سوابق تاریخی و موارد عینیِ تنقیص یا تهدید تشیع از ناحیة آن آسیب را ـ اگر هست ـ یاد آور می شویم.

2.     تحرّی واقعیت: در بخش دوم از هر مقاله، به این پرسش پاسخ داده می شود که آسیب و یا چالش مورد نظر تا چه حد متوجه ذات تشیع، به مثابة مکتب اهل بیت(علیهم السلام)، و تا چه میزان متوجه تشیع تاریخی است؟ به این منظور از وارسی تشیع از حیث آسیب یا چالش مورد ادعا آغاز کرده و می کوشیم واقعیت را در این باره تحرّی و به خوبی تبیین کنیم.

3.     چاره اندیشی: در آخرین بخش از هر مقاله سه کار صورت می گیرد: نخست به تلاش هایی که در گذشته برای رویارویی با چالش و یا تهدید مورد نظر صورت گرفته است اشاره می کنیم؛ سپس به نقادی اقدامات صورت گرفته برای بیرون رفت از چالش می پردازیم؛ و در آخر سر راه کار مناسب در این باره را ـ اگر هست ـ ارائه می کنیم.

روش اين مطالعه

این مطالعه از نوع مطالعات انتقادی (تحلیلی) بوده و منابع آن آثار مکتوب، اعم از تاریخی، کلامی، اطلاعات و اخبار، و احیاناً رخدادهای ژورنالی و اینترنتی و بعضاً تحقیقات میدانی است. در این جستار، متناسب با هر موضوع (و یا هر بخش از یک موضوع) رویکرد خاصی اعمال خواهد شد؛ برای مثال در بخش اول، یعنی تبیین مراد از آسیب و چگونگی توجه آن به تشیع، رویکرد جامعه شناختی و روانشناختیِ دینی و تا حدودی تاریخی، و در بخش بررسی واقعیت تشیع در خصوص آسیب و یا چالش مورد ادعا، رویکرد کلامی غالب خواهد بود.

رهیافت یا نظریة حاکم بر این جستار، اعتقاد راسخ به پیراستگی و نزاهت ذاتی تشیع به مثابة مکتب اهل بیت (علیهم السلام) از عیوب و آسیب های مورد ادعاست، اما در عین حال بنا نیست با تعصبِ غیر علمی چشم از واقعیت های غیر قابل انکار بپوشیم.

 

برخی محورها و موضوعات قابل بررسی در این طرح عبارت است از:

1.     چالش های فراروی تشیع در جریان نقد تاریخی (مقصود از این بحث، بررسی مشکلات و اشکالاتی است که در جریان مطالعات انتقادی (تحلیلی) در باب تاریخ تکون و تطور و یا باورهای تاریخی تشیع فراروی آن قرار می گیرد، باورهای شیعی را تضعیف، و ضد آنها، مانند نظریة تاریخی و یا تکاملی بودن تشیع، را تقویت می کند.)

2.     چالش های فراروی تشیع از ناحیه فرقه گرایی و تشعب

3.     آسیب شناسی تشیع از ناحیة آموزة تبرّی و لعن

4.     آسیب شناسی تشیع از ناحیة پدیدة غلو

5.     آسیب شناسی تشیع از ناحیة پدیدة تقصیر (انکار یا فروکاستن مقامات معنوی ائمهعلیهم اسلام)

6.     آسیب شناسی تشیع از ناحیة بی اعتنایی به اصل کتمان سرّ (آشکارسازی عقاید باطنی و دیرفهم)

7.     چالش فراروی تشیع از ناحیة اعتقاد به غیبت و طول عمر امام دوازدهم (عج)

8.     آسیب گاه های تشیع در ناحیة جایگاه آموزة امامت و ولایت

9.     آسیب شناسی تشیع از ناحیة عدم طبقه بندی روایات

10.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة عدم تدوین اصول علمی استفاده از روایات در باب معارف (حقایق و ارزش ها)

11.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة غلبة عوام زدگی بر ساحت های مختلف کنش و واکنش دینی

12.  آسیب پذیری تشیع از ناحیة فقدان سازوکار بازخوانی پیوسته و عالمانة مذهب، به ویژه در بخش حقایق و ارزش ها

13.  آسیب پذیری تشیع از ناحیة مقاومت در برابر بازخواني و نقد مذهب

14.  چالش های فراروی منطق دینی (دستگاه مدافعاتی) تشیع

15.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة کم اعتنایی به قرآن

16.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة کم اعتنايي به اخلاق و آداب

17.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة کم اعتنايي به سنن (مستحبات و مکروهات)

18.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة کم اعتنايي به روایات نبوی (صلی الله علیه وآله)

19.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة هیاهوگری و تظاهرات افراطی دینی و مذهبی (مانند جمع گرایی افراطی در عبادت)

20.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة افراط در شعائرگروی و ظاهرگرایی (مانند دعاخواندن به جای دعا کردن)

21.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة شیوه های عزاداری

22.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة وضعیت حجاب زنان، و اختلاط زن و مرد، به ویژه در شهرهای بزرگ و اماکن مذهبی

23.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة نحوة رفتار با اقلیت اهل تسنن در ایران

24.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة پیوستگی با نظام سیاسی جمهوری اسلامی در ایران

25.  آسیب شناسی تشیع در ماجرای درگیری های مذهبی ـ سیاسی در عراق

26.  آسیب شناسی تشیع در مناسبات دینی ـ سیاسی در لبنان

27.  آسیب شناسی تشیع در شرایط سیاسی و دینیِ افغانستان

28.  آسیب شناسی تشیع در شرایط سیاسی و دینیِ بحرین و شبه جزیره

29.  آسیب شناسی تشیع در شرایط سیاسی و دینیِ شبه قاره

30.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة حکم متعه (به لحاظ فقهی، اجتماعی، مذهبی ...)

31.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة حکم جهاد (مانند اتهام جنگ طلبی، تهدید جهانی، و ...)

32.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة حکم قتل برای ارتداد و نصب و سبّ

33.  آسیب گاه های تشیع از ناحیة مشکلات ساختاری و سازمانيِ نظام روحانيت و مرجعيت ديني

34.  آسیب گاه های تشیع از ناحیة مشکلات ساختاری نظام فقاهت، استنباط و صدور احکام شرعی

35.  آسیب گاه های تشیع از ناحیة دستگاه تبلیغ دینی و عوامل و شیوه های آن

36.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة قرار گرفتن عوامل و واسطه های غیر رسمی و ناشایست در فرایند آموزش دینی

37.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة قرار گرفتن عوامل و واسطه های غیر رسمی و غیر اصولی در اظهار مواضع و عقاید دینی و مذهبی (فقدان دستگاه رسمی و منسجم در اعلام مواضع و عقاید)

38.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة سیطرة دغدغه های کلامی و فلسفی و تاریخی بر نیازها و پرسش های واقعی، در فرایند تبیین و آموزش دینی

39.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة ملاحظه کاری افراطی در ارائة حقایق دینی (ملاحظاتی مانند خوشامد عوام و یا مریدان، نامحرم انگاشتن یا بیش از حد ساده فرض کردن مردم، ملاحظات سیاسی و ...)

40.  آسیبِ سیاست زدگی تشیع در عصر حاضر

41.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة نظام نایافتگی اندیشة سیاسی

42.  چالش های فراروی تشیع در رویارویی با مدرنیته

43.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة نظام نایافتگی اندیشة عرفانی

44.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة اندیشه های انحرافی و التقاطی عرفانی

45.  آسیب شناسی تشیع در رویارویی با عرفان ها و معنویت های رقیب و نوظهور

46.  آسیب شناسی تشیع در برخورد با تصوف

47.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة قرارگرفتن اعتقادات و آداب باطني و سرّی در جایگاه اصول و ضروريات ديني

48.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة قرار گرفتن اعتقادات و آداب عرفی و مردمی در جایگاه اصول و ضروريات ديني

49.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة آموزة توسل و عرض حاجت به اولیا

50.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة توجه غیر اصولی به اصل محبت در نجات شناسی (کم اعتنایی به عمل و معرفت، در جنب محبت، و همچنین غلبة ظاهرگرایی و هیاهوگری در محبت)

51.  آسیب گاه های تشیع در ناحیة عدم روزآمدی در تبیین دین (مسئله شناسی، مخاطب شناسی، و ادبیات)

52.  آسیب گاه های روشنفکری دینی در تشیع معاصر

53.  آسیب شناسی تشیع در تعامل با مستبصران و گروندگان به تشیع

54.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة تبیین های انحصارگرایانه از دین، حقیقت و نجات

55.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة تبیین های خشونت گرایانه و آزادی ستیزانه از روش و منش دینی

56.  آسیب شناسی تشیع از ناحیة تبیین های گِتوئیستیک (محلی و غیرجهانی) از دین، خدا، نجات، آخر الزمان،و...

57.  آسیب گاه های تشیع از ناحیه منظر عمومی جهان عرب در بارة تشیع (مانند آنچه که با اندیشه های امثال جابری تغذیه می شود.)

 

مراحل انجام طرح

از آنجا که آسیب ها و چالش هایی که در این طرح مورد مطالعه قرار می گیرد گستره وسیعی دارد، و نظر به این که همة این موارد از اهمیت و وزانت یکسانی برخوردار نیست، و با در نظر گرفتن برخی ملاحظات اجرایی، ضرورت دارد در پیاده کردن این طرح پس از دسته بندی موضوعی، متناسب با اهمیت و تقدم و تأخر منطقی مباحث، دست به اولویت بندی زد، و بر آن اساس کار را مرحله به مرحله پیش برد. اما از آنجا که دستیابی به رده بندی منطقی و جامع و مانعی که همة مباحث و موارد را به طور قاطع متمایز کرده و به طور کامل دربرگیرد دیریاب و چه بسا غیر مقدور است، و نیز با توجه به این که ممکن است دست یابی به محققان مناسب و فرصت های مغتنم در برخی از موضوعاتِ دارای اولویت متأخر زودتر از موارد دارای اولویت متقدم رخ دهد، لازم است دست مجری طرح برای اقدام در انعقاد قراردادها، با تأکید بر اولویت بندی، باز باشد. به این منظور، محورهای زیر به ترتیب در اولویت قرار می گیرد:

1.     موضوعات و مباحث بنیادین (کلامی، فقهی، عرفانی و ...)

2.     موضوعات و مباحث روش شناختی (مانند موارد35 و 36 و 51 تا 54 )

3.     موضوعات و مباحث جامعه شناختی، سیاسی و منطقه ای (مانند موارد 23، 24، 25، 32، 37 و 50)

 

ثبت شده توسط : آقای علی موحدیان عطار

نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :