Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 264299
تعداد بازدید : 586

آسیب‌های ایمان

مقابله با شک

کوتاه نوشته ای که در پی می خوانید، مطلبی است در باره راه مقابله با شک هایی که هرازگاهی ممکن است در اثر شبهه ای عارض ایمان ما گردد. در این نوشتار با الهام و استناد به دو روایت گرانقدر به راهکار مقابله با شک با تکیه بر معرفت ها و ادراکات قلبی و قبلی خود خواهیم پرداخت، راهکاری که جز آنکه در روایت توصیه شده، به تجربه نیز درستی و کارآمدی آن اثبات گشته است.

مقابله با شک

علی موحدیان عطار

30/9/1398

ایمان مانند نهالی است که نیاز به مراقبت و محافظت دارد. از آسیب هایی که ایمان را تهدید می کند، شک و تردید است. شک و تردید گاهی ناشی از شبهه هایی است که شیطان و دوستان او بر دل مومنان القا می کنند. این شبهه ها که ممکن است بر نظریات علمی و تجربی استوار شوند، وقتی بر دل انسان مومن چیره می شوند او را دچار تردید در باورهایی می کنند که شاید بارها و بارها از عمق وجود آنها را وجدان کرده است.

برخلاف آنچه گاهی ممکن است تصور کنند، هر شکی علمی نیست و نمی تواند مفید باشد؛ بویژه وقتی شک در چیزهایی باشد که انسان عمیقا وقلبا درک کرده و در زندگی خود بارها دلایل و نشانه های آن را وجدان کرده باشد. از قضا بیشتر شک های اعتقادی غیر علمی اند و منشأ و خاستگاه آنها ندانستن نیست.

شک و شک واره ها اقسام و انواعی دارند که نگارنده در کتاب از شک تا یقین آنها را به طور مفصل مورد بررسی و تحلیل قرار داده است.[1] بنابراین، اکنون بنا ندارد تا آن مباحث مفصل را واگو کند، بلکه فقط می خواهد تا به خوانندگان مومنی که گمان می کنند با استقبال از شک و مقابله نکردن با آن به طلب حقیقت می روند، بگوید که از قضا با شک هایی از این دست، که به باورهای وجدانی ما حمله ور می شوند، نباید نرمش و مداهنه کرد و آنها را به دل راه داد، بلکه باید با آنها مقابله کرد. این حقیقت در آموزه های قرآنی و تعالیم معصومان (علیهم السلام) مورد تأکید قرار گرفته است؛ از جمله در روایتی از امام علی (علیه السلام) می خوانیم که فرمود: «... لَا تَرْتَابُوا فَتَشُكُّوا وَ لَا تَشُكُّوا فَتَكْفُرُوا وَ لَا تُرَخِّصُوا لِأَنْفُسِكُمْ فَتُدْهِنُوا وَ لَا تُدْهِنُوا فِي الْحَقِّ فَتَخْسَرُوا ...» تردید نکنید که شک می کنید؛ و شک نکنید که کافر خواهید شد؛ و خود را آزاد نگذارید که (در برابر شک و شبهه) نرمش به خرج خواهید داد؛ و در باره حق نرمش به خرج ندهید که خسارت خواهید دید. (کلینی، كافي [ط ـ الإسلاميه]، ‏1، 45)[2]

اما ممکن است بپرسید چگونه در برابر تردید و شک خود مقاوت و ایستادگی کنیم؟ یکی از راه های مقابله با شک، رجوع و تکیه بر همین یافته های قلبی و درک های وجدانی است که پیش تر برای مومن حاصل گشته است. هرکدام از مومنان در زندگی معنوی خود بارها خدا را به صورت نشانه های رحمت و قدرتش دیده و حضور او را حس کرده و از نعمت های او بر خود دچار احساس امتنان و شکر گشته اند. خدا خود را در جهان طبیعت (آفاق) و در درون انسان ها (انفس) بارها آشکار کرده و می کند. در شکوفیدن یک گل، رسیدن بهار، در نظم و هماهنگی و مخلوقات و ... همچنین در لحظات بحران و اضطراب، در جبران زیان ها، در نجات از مشکلات و ... این همه کافی است تا با مراجعه به آنها بر شک و تردیدی که در اثر شبهه ای پدیدار شده، غلبه کنیم؛ چرا که اینها دیدن است و آن ندیدن؛ اینها شهود است و آن غیبت؛ اینها حقیقت است و آن جهل.

در همین زمینه روایتی از امام باقر (علیه السلام) هست که در آن به شیوه حکیمانه ای به همین روش برای مقابله با تردیدهایی که شیطان بر مومن القا می کند، اشاره کرده اند. در بخشی از این روایت، امام (ع) می فرماید: «هرگاه شیطان با شما دشمنی ورزید (یعنی با شبهه های خود تردید در دل شما ایجاد کرد) با او به وسیله آنچه که دریافته اید (یعنی عمیقا درک کرده اید) مقابله کنید؛ چرا که مکر شیطان ضعیف است. در اینجا راوی می گوید از امام پرسیدم: ما چه چیزی را دریافته ایم (و مراد شما از آنچه که بدان معرفت پیدا کرده ایم چیست)؟ امام (ع) در پاسخ فرمودند: با او با آنچه که از قدرت خدای عز و جلّ آشکار گشته، مبارزه کنید. (همان جا)[3]



[1] . نک: موحدیان عطار، علی، از شک تا یقین، قم: دانشگاه ادیان و مذاهب، ۱۳۸۷.

[2] . کل روایت چنین است: عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِيهِ رَفَعَهُ قَالَ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع فِي كَلَامٍ لَهُ خَطَبَ بِهِ عَلَى الْمِنْبَرِ أَيُّهَا النَّاسُ إِذَا عَلِمْتُمْ فَاعْمَلُوا بِمَا عَلِمْتُمْ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ إِنَّ الْعَالِمَ الْعَامِلَ بِغَيْرِهِ كَالْجَاهِلِ الْحَائِرِ الَّذِي لَا يَسْتَفِيقُ عَنْ جَهْلِهِ بَلْ قَدْ رَأَيْتُ أَنَّ الْحُجَّةَ عَلَيْهِ أَعْظَمُ وَ الْحَسْرَةَ أَدْوَمُ عَلَى هَذَا الْعَالِمِ الْمُنْسَلِخِ مِنْ عِلْمِهِ مِنْهَا عَلَى هَذَا الْجَاهِلِ الْمُتَحَيِّرِ فِي جَهْلِهِ وَ كِلَاهُمَا حَائِرٌ بَائِرٌ لَا تَرْتَابُوا فَتَشُكُّوا وَ لَا تَشُكُّوا فَتَكْفُرُوا وَ لَا تُرَخِّصُوا لِأَنْفُسِكُمْ فَتُدْهِنُوا وَ لَا تُدْهِنُوا فِي الْحَقِّ فَتَخْسَرُوا وَ إِنَّ مِنَ الْحَقِّ أَنْ تَفَقَّهُوا وَ مِنَ الْفِقْهِ أَنْ لَا تَغْتَرُّوا وَ إِنَّ أَنْصَحَكُمْ لِنَفْسِهِ أَطْوَعُكُمْ لِرَبِّهِ وَ أَغَشَّكُمْ لِنَفْسِهِ أَعْصَاكُمْ لِرَبِّهِ وَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ يَأْمَنْ وَ يَسْتَبْشِرْ وَ مَنْ يَعْصِ اللَّهَ يَخِبْ وَ يَنْدَمْ.

[3] . تمام این روایت چنین است: «عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِيهِ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ أَبِيهِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع يَقُولُ إِذَا سَمِعْتُمُ الْعِلْمَ فَاسْتَعْمِلُوهُ وَ لْتَتَّسِعْ قُلُوبُكُمْ فَإِنَّ الْعِلْمَ إِذَا كَثُرَ فِي قَلْبِ رَجُلٍ لَا يَحْتَمِلُهُ قَدَرَ الشَّيْطَانُ عَلَيْهِ فَإِذَا خَاصَمَكُمُ الشَّيْطَانُ فَأَقْبِلُوا عَلَيْهِ بِمَا تَعْرِفُونَ فَإِنَّ كَيْدَ الشَّيْطانِ كانَ ضَعِيفاً فَقُلْتُ وَ مَا الَّذِي نَعْرِفُهُ قَالَ خَاصِمُوهُ بِمَا ظَهَرَ لَكُمْ مِنْ قُدْرَةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.»

ثبت شده توسط : آقای علی موحدیان عطار

نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :