چهارشنبه 27 تير 1397 - 6 ذيقعده 1439 - 2018 ژولاي 18
Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 232975
تعداد مشاهدات : 539

مطالعات ادیان

گام نخست در مطالعه ادیان شرقی

مقاله ای که پیش رو دارید، نوعی ارائه برنامه مطالعاتی است که برای کمک به آن دسته علاقه مندان به مطالعه در ادیان شرقی تنظیم شده است، که هنوز هیچ مطالعه ای در این باره نداشته و تازه می خواهند خواندن در این باره را بیاغازند. لازم به یاد است که این مقاله سا ل ها پیش تر، یعنی در زمستان ۱۳۷۹ در مجله تخصصی هفت آسمان (شماره ۸ ، از صفحه ۲۲۷ تا ۲۳۴) به چاپ رسیده است. از آن زمان تا کنون کتاب ها و مقالات بیشری، از جمله به همین قلم، منتشر شده است. اما صاحب این قلم هنوز متاسفانه مجال آن را نیافته که این مقاله را به روزرسانی کند. با این وجود، شاید هنوز هم چنین نوشتاری مفید باشد.

گام نخست در مطالعه ادیان شرقی

علی موحدیان عطار

۱۳۹۶/۱۱/۲۰

آن گروه از مشتاقان مطالعه ادیان که هنوز گامی در این مسیر نزده اند، با این پرسـشِ مـحتملاً بـازدارنده روبرویند که چه بخوانیم و از کجا آغاز کنیم. آنچه پیش رو دارید، برنامه ای است که می کوشد نـخستین گام در مطالعه دین های شرقی را برای این گروه هموار سازد.

مراد از ادیان شرقی، بـه طور مشخص، آیین های زرتـشت، هـندو، بودا، جَینه، سیک، کنفوسیوس، دائو و شین تو است. این برنامه برای کسانی که فقط به زبان فارسی می خوانند تنظیم گردیده است، و نظر به محدودیت منابع فارسی، نمی توان ادعا کرد که سیر مطالعاتی ایـده ال همین است، اما می توان گفت که گامی است تا حدودی سنجیده و چشم اندازی که تصمیم گیری را آسان تر می کند.

الف) آیین زرتشت (و دیگر دین های ایرانی )

۱٫ دین های ایرانی پیش از اسلام: مهری باقری، انتشارات دانشگاه تبریز، ۱۳۷۶٫

ایـن کـتاب معرفی اجمالی و تبیینی ساده و منظم از دین های ایرانی پیش از اسلام، و از جمله آیین زرتشت، به دست می دهد و برای ایجاد تصویری کلی از بستر دینی و چهارچوبه اصلی آیین زرتشت مفید است.

۲٫ ایران؛ آیین و فـرهنگ (تـحریر اوستایی تاریخ ایران باستان): محمودرضا افتخارزاده، انتشارات رسالت قلم، ۱۳۷۷٫

این کتاب تصویری تاریخی از آیین زرتشت به دست می دهد. همچنین متون دینی آیین زرتشت را به اجمال معرفی و اجزا و محتوای هر کـدام را ذکـر می کند. نویسنده در این کتاب، علاوه بر بررسی تحول دین زرتشتی ، نگاهی مردم شناختی به زرتشتیان و ایرانیان دارد .

۳٫ شناخت اساطیر ایران: جان هینلز، ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی، نشر چشمه، ۱۳۷۵٫

در مطالعه آیین زرتـشت، مـثل هـر دین دیگر، اسطوره ها اهمیت زیـادی دارنـد؛ ایـن کتاب به خوبی به این مهم می پردازد .

۴٫ زرتشت ، سیاستمدار یا جادوگر: و. ب. هنینگ، ترجمه کامران فانی، سروش، ۱۳۵۸٫

نویسنده این اثر از محققان بنام در ایـن زمـینه اسـت .

۵٫ ادیان آسیایی : مهرداد بهار، نشر چشمه، ۱۳۷۵ (بخش مـربوط بـه آیین زرتشت ).

۶٫ اسطوره زندگی زرتشت: ژاله آموزگار و احمد تفضلی، نشر چشمه و نشر آویشن، چاپ سوم با تجدید نظر، ۱۳۷۵٫

ب) آیین هـندو

۱٫ هـندوئیسم : ک.م.سـن، ترجمه ع پاشایی، نشر فکر روز، چاپ دوم، ۱۳۷۵ (چاپ اول ، با نام آیین های هـندو، ۱۳۵۴).

این کتاب برای عموم نوشته شده است. نویسنده کتاب خود یک هندو است . در این کتاب گزیده هایی از متون مـقدس آیـین هـندو نیز ارائه شده است و می توان آن را برای شروع کار پیشنهاد کرد.

۲٫ ادیـان جـهان باستان (جلد اول): یوسف اباذری و دیگران ، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه)، ۱۳۷۲٫

بخش دوم این کتاب شامل ارائه تاریخ هـند اسـت کـه می تواند بستر اجتماعی و فرهنگی آیین هندو و دیگر آیین های هندی را ترسیم کند، و هـمچنین بـا نـگاهی بالنسبه دقیق مفاهیم بنیادی و تحولات متون آیین هندو را بررسی کرده است.

۳٫ گیتا (بهگود گـیتا )، سـرود خـدایان: ترجمه محمدعلی موحد، انتشارات خوارزمی، چاپ دوم با تجدید نظر، ۱۳۷۴٫

این کتاب ترجمه یکی از مـهم ترین و تـأثیرگذارترین متون اصلی هندویی است. علاوه بر این، مقدمه کتاب، در حجم ۵۰ صفحه تبیین بـسیار روشـنی از اصـول هندویی و طرق سلوکی آنها ارائه می کند .

۴٫ اساطیر هند : ورونیکا ایونس، ترجمه باجلان فرخی، انتشارات اسـاطیر، ۱۳۷۳٫

مـطالعه این کتاب، برای آشنایی با اسطوره های هندوان ، از ضرورت های برنامه مطالعاتی آیین است.

۵٫ گـزیده سـرودهای ریـگ وِدا: به تحقیق و ترجمه و مقدمه سید محمدرضا جلالی نایینی، نشر نقره، چاپ سوم، ۱۳۷۲ (با تجدید نـظر، مـقدمه، سرودها و تعلیقات).

این کتاب ترجمه مهم ترین متن مقدس هندویی است که نـگاه بـه آن، هـر چند به طور گزیده، برای شناخت آیین هندو ضروری به نظر می رسد. علاوه بر ایـن، مـقدمه کـتاب، در حجم ۱۴۷ صفحه، حاوی مطالب ارزنده ای در شناخت اولین ادوار دین هندو است.

۶٫ ادیان و مـکتب های فـلسفی هند: داریوش شایگان، انتشارات امیرکبیر ، ۱۳۶۲٫

این کتاب در دو جلد و به صورت نیمه تخصصی نوشته شده است. عمده مـطالب آن در خـصوص آیین هندو است و دیگر ادیان هندی را نیز در بردارد. اهمیت این کتاب در مـعرفی نـسبتا تفصیلی مکاتب فلسفی هندویی و دیگر ادیان هـندی اسـت .

۷٫ مـقاله «زمینه های بحث فلسفی در آیین هندو»: نینیان اسـمارت، تـرجمه علی موحدیان، فصل نامه هفت آسمان ، شماره دوم، مرکز مطالعات وتحقیقات ادیان ومذاهب ، ۱۳۷۸٫

در این مقاله سـیری فـشرده ولی نسبتا دقیق و روشن از اصول و مـبانی آیـین هندو و مـکاتب هـندویی ارائه گـردیده است. در بخش دوم این نوشتار مـباحث فـلسفی مهم دین هندوی طرح می شود.

ج) آیین سیک

۱٫ سیک ها (معتقدات مذهبی و رویّه آنـان ): دبـلیو اوون کول و پیاراسینگ سامبهی، ترجمه فیروز فـیروزنیا، نشر توسعه، ۱۳۶۹٫

این کـتاب بـه طور بالنسبه جامع به آیـین سـیک پرداخته است . یکی از دو نویسنده این

کتاب، و همچنین یکی از یاران و همکاران مترجم کتاب، سـیک بـوده اند، که این بر اعتبار مـتن و تـرجمه، هـر دو، می افزاید .

۲٫ برای نـگاهی مـختصرتر، می توان به کتابهای ادیـان زنـده جهان : رابرت هیوم ، و ادیان آسیا ، ویراسته فرید هلم هاردی، هر دو، ترجمه عبدالرحیم گواهی، رجـوع کـرد.

د) آیین جَینه

تذکر: از آن جا که ایـن آیـین انشعابی از آیـین هـندو و بـالیده دامن آن است ، شناخت درسـت آن تا حدودی متوقف بر مطالعه آیین هندو خواهد بود.

۱٫ ادیان زنده جهان: رابرت هیوم، تـرجمه عـبدالرحیم گواهی، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۳٫

۲٫ ادیـان آسـیا: ویـراسته فـریدهلم هـاردی ، ترجمه عبدالرحیم گـواهی، دفـتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۶٫

از این دو منبع بخش مربوط به دین جینه مورد نظر است. (جاینی، تلفظی اسـت کـه آونـگاری این دو کتاب ایجاب کرده است .)

۳٫ ادیان و مـکتب های فـلسفی هـند: داریـوش شـایگان، انـتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۲٫

این کتاب برای بررسی ابعاد فلسفی آیین دارای اعتبار کافی است. (توجه شود که در این کتاب این آیین تحت عنوان جین ارائه گردیده است.)

ه) آیین بودا

تذکر: از آن جـا که آیین بودا همچون نهری جدا شده از بستر اندیشه هندویی است و در ارتباط تنگاتنگ با دیگر آیین های هندی ، به ویژه آیین جَینه، قرار دارد، فهم بهتر این آیین تا حدودی در گرو آشـنایی بـا آیین های هندو و جَینه (و حتی چارواکه) است. از این رو پیشنهاد می شود مطالعه آیین بودا پس از آشنایی با آیین های یادشده صورت گیرد. همین مسئله در مرتبه بعد و در حدّ نازل تری نسبت به آیین های کـنفوسیوس، دائو و شـین تو نیز صادق می افتد. پس چه بسا بهتر باشد آیین بودا را پس از آشنایی اجمالی با همه این آیین ها بخوانیم.

۱٫ ادیان جهان باستان، جلد اول (چین و هند): یـوسف ابـاذری و دیگران ، مؤسسه

مطالعات و تحقیقات فـرهنگی (پژوهـشگاه)، ۱۳۷۲٫

مطالعه مباحث مربوط به آیین بودا از این کتاب (ص ۲۸۱ تا ۳۴۵) می تواند سرآغاز مناسبی برای این سیر باشد.

۲٫ آیین های کنفوسیوس، دائو و بودا: دو وی مینک و، ترجمه غلامرضا شـیخ زیـن الدین، انتشارات فیروزه، ۱۳۷۹٫

۳٫ تاریخ آیـین بـودا (جلد اول ) هینه یانه : ع. پاشایی ، ۱۳۶۹٫

در این کتاب یکی از دو فرقه مهم بودایی، هینه یانه، بررسی و معرفی می شود. مطالعه این فرقه، به لحاظ تقدم تاریخی و فکری اش، همواره در مطالعه آیین بودا مقدم می افتد. جلد دوم این کـتاب ، کـه به فرقه مهایانه می پردازد، محتملاً در آینده نزدیک، به همراه تجدید چاپ شده جلد اول عرضه گردد.

۴٫ آیین بودا (طرح تعلیمات و مکتب های بودایی): هانس ولفگانگ شومان، ترجمه ع. پاشایی، انتشارات فیروزه ، چاپ دوم ۱۳۷۵٫

ایـن کـتاب از دقیق ترین کـتاب هایی است که در این زمینه تألیف شده است. در این اثر با نگاهی موشکافانه و متین آموزه ها و اصول بودایی تـبیین گردیده است. به تأخیر انداختن این منبع در این جا، برای آن بـوده کـه خـواننده آمادگی لازم برای استفاده بیشتر را به دست آورد. ترجمه دقیق و استادانه این اثر بر حسن آن افزوده است.

۵٫ روش ذِن اویـگن هِریگِل، ترجمه ع. پاشایی، انتشارات فراروان، ۱۳۷۷٫

ذِن از فرقه های مهم و زنده بودایی است. این کتاب بـه اخـتصار بـه معرفی روش و مبانی ذن می پردازد.

۶٫ راه آیین: ترجمه ع. پاشایی، انتشارات انجمن فلسفه، ۱۳۷۵٫

مطالعه این کتاب برای آشنایی بـا بخشی از متون بودایی لازم است.

۷٫ سخن بودا: نیانه تی لوکا، ترجمه ع. پاشایی، نشر مـیترا، ۱۳۷۸٫

کمیت و کیفیت کار نـویسنده ایـن کتاب مثال زدنی است. این اثر طرح تعالیم بودا بر پایه کانون پالی (متون بودایی اولیه) است.

و) آیین کنفوسیوس

۱٫ کنفوسیوس: کارل یاسپرس، احمد سمیعی، انتشارات خوارزمی، ۱۳۶۳٫

این کتاب اثری پرمایه و از بهترین نوشته ها در ایـن زمینه و برای این سطح است ، و ترجمه خوب آن بر حسنش می افزاید.

۲٫ تاریخ فلسفه چین باستان: جوجای و وینبرگ جای، ترجمه ع. پاشایی، نشر گفتار، ۱۳۶۹٫

بخش های مربوط به فلاسفه کنفوسیوسی این کتاب در این مرحله خـواندنی اسـت، هر چند مطالعه سایر فلاسفه چینی که این کتاب به آنها پرداخته، می تواند در روشن شدن فضای فکری و بستر فرهنگی مکتب کنفوسیوس تأثیر بسزایی داشته باشد. از این رو مطالعه همه کتاب تـوصیه مـی شود .

۳٫ آیین های کنفوسیوس، دائو و بودا: دو وی مینک و، ترجمه غلامرضا شیخ زین الدین، انتشارات فیروزه، ۱۳۷۹٫

۴٫ مکالمات: ترجمه وتنظیم حسین کاظم زاده ایرانشهر، بنگاه ترجمه ونشرکتاب، ۱۳۴۷٫

این کتاب ترجمه یکی از متون اصلی آیین کنفوسیوس است، و مـطالعه آن بـرای آشنایی با متون کنفوسیوسی و محتوای اولیه آیین ضروری است . علاوه بر آن، مقدمه مترجم گزارشی کوتاه از زندگانی و تعالیم کنفوسیوس به دست می دهد.

۵٫ اساطیر چین : آنتونی کریستی، ترجمه باجلان فرّخی، انـتشارات اسـاطیر، ۱۳۷۳٫

مـطالعه این کتاب، برای شناخت آیـین از طـریق اسـاطیر آن، از ضرورت های این برنامه مطالعاتی است.

۶٫ ادیان جهان باستان (جلد اول): یوسف اباذری و دیگران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه)، ۱۳۷۲٫

بخش اول این کتاب دربـردارنده تـاریخ چـین باستان و ادیان و مکاتب در چین باستان است، که اولی بـستر تـاریخی و اجتماعی آیین کنفوسیوس و دیگر آیین های چینی را ارائه می کند و دومی بستر فکری و فرهنگی آن را روشن می سازد.

۷٫ راه کنفوسیوس : لی فوچن، ترجمه گـیتی وزیـری، مـعاونت فرهنگی آستان قدس رضوی، ۱۳۷۳٫

این کتاب (در دو جلد ) پژوهشی در «چهار کـتاب» از متون اصلی آیین کنفوسیوس است، که هم هدف آشنایی با متون را بر می آورد، و هم تعالیم و اصول این مـکتب را روشـن مـی سازد.

ز) آیین دائو

۱٫ ادیان جهان باستان (جلد اول): یوسف اباذری و دیگران، مؤسسه مطالعات و تـحقیقات فـرهنگی (پژوهشگاه)، ۱۳۷۲٫

بخشی از این کتاب مربوط به آیین دائو است .

۲٫ تاریخ فلسفه چین باستان:جوجای و وینبرگ جای،تـرجمه ع.پاشـایی ، نـشرگفتار ، ۱۳۶۹٫

۳٫ آیین های کنفوسیوس، دائو و بودا: دو وی مینک و، ترجمه غلامرضا شیخ زین الدین، انتشارات فیروزه ، ۱۳۷۹٫

۴٫ صوفیسم و تـائوئیسم: تـوشیهیکو ایـزوتسو ، ترجمه محمد جواد گوهری ، انتشارات روزنه، ۱۳۷۸٫

این کتاب تحقیقی عالی در مقایسه آیین عرفانی دائو بـا عـرفان صـوفیانه اسلامی است که به شناخت ابعاد عرفانی آیین دائو نیز کمک شایانی می کند.

۴٫ سه سـنت فـلسفی : نینیان اسمارت و دیگران، ترجمه ابوالفضل محمودی ، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۸٫

ابعاد فـکری و فـلسفی آیـین دائو از طریق مطالعه این کتاب بهتر روشن می شود.

۵٫ دائو: راهی برای تفکر (برگردان وتحقیقِ دائو دِ جینگ): ع. پاشایی، نـشرچشمه، ۱۳۷۷ .

۶٫ فـصل های درون: جوانگ دزو، ترجمه بهزاد برکت و هرمز ریاحی، نشر تندر، ۱۳۶۸٫

مطالعه دو کتاب اخیر ، به عـنوان دو مـتن اصـلی آیین دائو ، از ضرورت های این برنامه مطالعاتی است.

۷٫ جهان مذهبی (جلد ۲): ریچارد بوش و دیگران، ترجمه عبدالرحیم گـواهی، دفـتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۴٫

مطالعه بخش های مربوط به دائو (ص ۴۹۳ تا ۵۲۱) از این کتاب ، به ویژه بـرای آشـنایی بـا تحولات جدید در آیین، توصیه می شود.

ح) آیین شین تو

۱٫ تاریخ جامع ادیان: جان بی.ناس، ترجمه عـلی اصغر حـکمت، انـتشارات و آموزش انقلاب اسلامی ، ۱۳۷۰٫

صفحات ۴۲۱ تا ۴۴۸ این کتاب برای آغاز این مطالعه تـوصیه مـی شود.

۲٫ ادیان زنده جهان: رابرت هیوم، ترجمه عبدالرحیم گواهی، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۶۹٫

این کتاب به طـور خـلاصه به بیشتر ابعاد دین شین تو پرداخته است. چاپ های متعدد این کتاب در غـرب (بـیش از ۱۴ چاپ) حاکی از امتیازات آن است.

۳٫ مقاله «شین تو؛ قـوم مـداری ژاپنـی»: ع. پاشایی، فصل نامه هفت آسمان، شماره هفتم، مرکز مـطالعات و تـحقیقات ادیان و مذاهب، ۱۳۷۹ .

۴٫ تاریخ فلسفه شرق و غرب (جلد اول)؛ تاریخ فلسفه شرق: زیر نظر رادهـا کـریشنان، ترجمه خسرو جهانداری، سازمان انـتشارات و آمـوزش انقلاب اسـلامی، ۱۳۶۷٫

صـفحات ۶۱۷ تـا ۶۲۸ این کتاب جهت بررسی ابعاد فـلسفی آیـین شین تو دارای اعتبار است.

۵٫ جهان مذهبی (ادیان در جوامع امروز): ریچارد بوش و دیگران، تـرجمه عـبدالرحیم گواهی، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۴ .

بـخش «مذهب در ژاپن». این کتاب بـیشتر بـرای تحولات اخیر آیین در ژاپن مد نـظر اسـت.

ثبت شده توسط : آقای علی موحدیان عطار

نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :