شنبه 27 مرداد 1397 - 7 ذيحجه 1439 - 2018 آگوست 18
Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 217649
تعداد مشاهدات : 1134

گقت و گو ها

از شک تا یقین: در گفت و گو با علی موحدیان عطار

آنچه در پی می خوانید، گفت و گوی خبرگزاری حوزه علمیه است با علی موحدیان عطار، نویسنده کتاب «از شک تا یقین» که در سال ۱۳۸۸ به عنوان کتاب سال حوزه برگزیده شد. این اثر به موضوع آسیب های ایمان دینی (اعم از شک ها و شک واره ها) می پردازد. این گفت و گو در سال ۱۳۸۹ به عمل آمده و در سایت خبرگزاری حوزه به آدرس زیر درج شده است: http://old.hawzahnews.ir/index.aspx


 
«از شک تا یقین» عنوان کتاب برگزیده همایش کتاب سال 88 حوزه در موضوع فلسفه و کلام است که به قلم علی موحدیان عطار به رشته تحریر در آمده است. آنچه در پی خوانید حاصل گفت وگوی سرویس علمی- فرهنگی مرکز خبر حوزه، با علی موحدیان عطار می باشد.



*آقای موحدیان لطفاً در مورد کتاب «از شک تا یقین» که به عنوان کتاب سال حوزه انتخاب شد با چه انگیزه ای به رشته تحریر درآمد؟

کتاب « از شک تا یقین» به آسیب شناسی ایمان مذهبی از دیدگاه قرآن و روایات می پردازد و حاصل کار هم در واقع، آسیب شناسی ایمان از آن حیث که دچار آفاتی مانند شک، وسوسه و شک می شود را شامل می گردد.

مقصود این است که انسان ها ممکن است در روند ایمانی خودشان به خصوص در دوران جوانی دچار حالت هایی از شک و شک واره ها باشند، البته بعضی از شک واره ها الزاماً منفی نیستند، ولی به صورت شک، ظهور می کنند مانند حالت «طلب یقین»، «سهوالقلب» یا «حدیث نفس» که در روایات به آنها اشاره شده است این ها خودشان مشکل محسوب نمی شود، ولی می توانند مشکلاتی را برای انسان متدین به وجود بیاورد.

در روایات و آیات می بینیم که به صورت خیلی دقیق به این موضوعات پرداخته شده است چون انواع شک و شک واره ها در مؤمنان دوران صدر اسلام و دوران ائمه معصومین (ع) نیز به وجود می آمده است و آنها برای رفع این مشکل به رسول اکرم (ص) و ائمه معصومین مراجعه می کردند و آن حضرات نیز به آنها پاسخ می دادند.

*بهره مندی آیات و روایات چه جایگاهی در اثر شما دارد؟

بنده تلاش کردم با استفاده از آیات و روایات این مسئله را روشن کنم که ماهیت شک ها یکسان نیستند و برای رفع و درمان هر کدام از آنها نیز باید چه کار کنیم و نتیجه ای که از این تحقیق حاصل شد این بود که اولا این حالت هایی که برای انسان متدین و مؤمن که به عنوان شک یا شک واره ها درباره ایمان و اعتقاداتش پدید می آید، حالت های متفاوت با ماهیت های متفاوت هستند، دیگر این که بعضی از این حالت ها حقیقتاً شک نبوده و شکواره هستند از جمله حالتی که در نتیجه شوق و اشتیاق به یقین در انسان حاصل می شود و در نتیجه راضی نشدن به ایمان موجود در فرد به وجود می آید که از آن به عنوان «طلب یقین» نام برده ام و این حالتی است که حتی برای بعضی از پیامبران از جمله حضرت ابراهیم (ع) و حضرت عُزیر و همچنین اصحاب حضرت عیسی (ع) رخ داده است.

از دیگر شک واره ها که حالتی به نام «سهوالقلب است» در این حالت انسان در حالتی بینابین قرار می گیرد که نه ایمان دارد و نه کفر می ورزد و قلبش تهی از ایمان و کفر است که البته این حالت موقتی است.

حالت دیگر هم که به وسوسه نزدیک است «حدیث نفس» گفته می شود.

اگر امکان دارد از ماهیت خود«شک» بفرمائید و بگویید که آیا می تواند امر مطلوبی به حساب بیاید؟ چرا که از آن به عنوان مقدمه یقین یاد می شود؟

اگر شک به معنای واقعی مدنظر باشد در آیات و روایات به هیچ وجه امر مثبتی تلقی نشده است، البته شک قبل از علم که «شک ابتدایی» و به عنوان «شک علمی» نیز می گویند امری عادی است و حقیقتاً شک شمرده نمی شود چرا که انسان طبیعتاً به چیزی که علم ندارد نمی تواند یقین داشته باشد. اما شک هایی که جنبه روان شناختی دارند و بعد از اعتقاد حاصل می شود به سه دسته تقسیم می شوند که در آیات و روایات هم به آنها اشاره شده است، دسته اول شک هایی هستند که از انحراف دل، ناشی می شود و به آن «زیغُ القلب» گفته می شود؛ دسته دوم شک های ناشی از زنگار دل است که از آن با عنوان« رین القلب» یاد شده است و دسته آخر نیز شک هایی که در اثر واژگون شدن دل به وجود می آید که در قرآن زیاد از آن یاد شده است.

همه این ها در روایات، ماهیت شناسی شده است و علل و عوامل آنها نیز از روایات استنباط می شود. همچنین روش درمان و علاج هر کدام از آنها نیز در روایات آمده است. در کتاب « از شک تا یقین» سعی شده به نحو مطلوب با بهره گیری از آیات و روایات، حالت های مختلف شک را شناسایی کرده و ماهیت آن ها را تبیین ساخته و عوامل، علل و اسباب آنها را جداگانه و به تفصیل شناسانده و در نهایت راه برخورد با هر کدام از اقسام شک رابا تکیه بر روایات و آیات، مشخص کنیم که در این روند به نتایج مهم و مطلوبی رسیده ایم.

*در صورت امکان به هر کدام از این حالت ها و روش ائمه معصومین (ع) در برخورد با آنها را بیان فرمائید؟

در برخورد با هرکدام از شک ها راهکار متفاوتی وجود دارد و نباید قبل از شناسایی به صورت مبهم و مجهول با آنها برخورد کرد و برای اقسام مختلف شک، نسخه یکسانی پیچید.

دیگر این که با افرادی که در ایمان یا اعتقاداتشان دچار شک شده اند برخورد منفی نشود، اول باید ببینیم شخص چه مشکلی دارد و منشأ و ریشه آن چه بوده و بعد به دنبال راه برخورد مطلوب با آن باشیم.

بحث دیگر هم این است که بعضی از حالات شبیه شک، منفی نیستند درست است که شک واقعی و وسوسه امور خوبی نیستند و ناهنجاری محسوب می شوند، ولی بعضی از شک واره ها از جمله حالت « طلب یقین» اتفاقاً عنصر بسیار مثبتی در روند تکامل معنوی و اعتقادی انسان است و نسبت به اعتقادات و ایمان انسان مثل موتور محرکی اجازه نمی دهد انسان از نظر ایمانی در یک مرحله سکون پیدا کند، بلکه دائماً انسان را به تقویت و تعمیق ایمانش ترغیب و تشویق می کند و نباید با آن برخورد منفی کرد، بلکه باید کسی که این حالت را دارد کمک کرد تا به مقصودش نزدیک تر شود.

نکته مهم دیگر هم در خصوص حالت «وسوسه» است عوامل به روز آن غیر علمی هستند و استدلال و منطق آوردن و ارجاع کردن به کتاب های کلامی و فلسفی کاری بیهوده بلکه مضر است و اگر با روش استدلالی برخورد شود ممکن است در آن لحظه فرد ساکت شود و چیزی نگوید و شکش دوباره باز خواهد گشت، چون عوامل آن روان شناختی نبوده بلکه معرفت شناختی است اگر خود فرد وسواس داشته باشد و برای رفع آن به دنبال استدلال و منطق باشد باز هر چه بیشتر پیش رود وسواسش بیشترخواهد بود و نتیجه عکس برای او خواهد داشت.

* شما در مورد رفع وسواس چه پیشنهادی دارید و چگونه می توان با افراد وسواس برخورد مطلوب داشته باشیم؟

در این مورد باید از راهی که ائمه اطهار (ع) تبیین کرده اند برخورد کنیم، یعنی فرد وسواس را به عدم توجه و پیگیری شک توصیه کنیم و اورا تشویق کنیم با شکش مقابله به ضد بکند و دیگر این که به خدا پناه برده با ذکر و یاد خدا و استعاذه، سعی کند وسوسه را از خود دور کند، چرا که عوامل وسوسه غیر علمی هستند و تجربه هم نشان داده این سه روشی که در روایات برای مقابله با وسوسه ذکر شده در اقسام مختلف وسوسه ها، چه وسوسه های اعتقادی و چه وسوسه های ناشی از شک در طهارت و نجاست جوابگوست.

در مورد نحوه برخورد معصومین (ع) با افراد شکاک هم عرض کنم، معصومین با قداست ذاتی و علم لدنی که داشتند در می یافتند که مشکل شخص از کجا ناشی می شود آیا او واقعاً شک است یا دچار وسوسه اعتقادی شده و یا این که حالت«طلب یقین» یا «سهو القلب» در او به وجود آمده است، بنابراین حضرات معصومین با افراد، متناسب با حالتی که داشتند برخورد می کردند.

*در بعضی موارد امکان دارد که شک در قلب شخص ایجاد شود، ولی ایشان به زبان نیاورد و از اعمال و رفتار او از جمله از سهل انگاری در به جا آوردن اعمال عبادی متوجه بشویم که مشکل عقیدتی در او به وجود آمده است در این صورت چه برخوردی با آن فرد مناسب است؟

اتفاقاً یکی از مواردی که در این کتاب مورد توجه واقع شده است این است که معمولاً در سنین جوانی بیشتر دیده می شود و لازم است این افراد را به کسانی که در مورد ماهیت حالت های مختلف شک، آگاهی خوبی دارند ارجاع بدهیم، تا برخورد مناسبی با آنها صورت بگیرد.

باید به شخص توجه داده شود که دست کم اقتضای عقل حکم می کند وقتی که نسبت به چیزی شک کردیم تا وقتی که شکمان برطرف نشده دست از عمل به مقتضای آن چیزی که ایمان داشتیم بر نداریم چرا که اگر به چیزی که ایمان داشتیم واقعاً حق بود، دچار خسارات جبران ناپذیری می شویم .

در وهله دوم نیز باید تلاش کنیم ماهیت آن حالت که برای او عارض شده شناسایی کرده و بعد از رسیدن به عمل و اسباب آن به دنبال روش برخورد متناسب و راه چاره برای رفع شک فرد باشیم.



*آیا قبل از این، کار جامعی در این مورد صورت گرفته بود یا نه؟

متأسفانه غیر از کتاب «شک تا یقین» در جای دیگری ندیده ام کار جامعی در این مورد صورت گرفته باشد و البته در این موضوع جای کار بسیاری وجود دارد، چرا که ما در این کتاب به بررسی آسیب شناسی ایمان از دیدگاه آیات و روایات پرداخته ایم و اگر با تحقیقات جانبی تکمیل شود می تواند فایده بیشتری داشته باشد. از جمله این که این بحث از منظرفلسفی و روان شناختی هم مورد تحقیق قرار گیرد و به تحقیقاتی که در این کتاب صورت گرفته افزوده شود که در این صورت، وسواس ها ممکن است علاوه بر علل و عوامل روان شناختی ، علل ماوراءالطبیعی و عصبی و روانی هم داشته باشند و این تعدد عوامل باعث می شود که روش های درمان هم متعدد و متفاوت باشد و در بعضی موارد از جمله مسائل عصبی و روانی لازم است کلامی و فلسفی، معالجات پزشکی هم از سوی اطبا صورت بگیرد تا نتایج بهتری را انتظار داشته باشیم.

به نقل از:  http://old.hawzahnews.ir/index.aspx

 

ثبت شده توسط : آقای علی موحدیان عطار

نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :