Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 96865
تعداد بازدید : 2183

مقایسه اسلام و آیین هندو در یک مسئله الاهیاتی

راه حل متفاوت اسلام و آیین هندو در مسئله تنزیه و تشبیه

یادداشت زیر به اجمال به نکته ای می پردازد که شاید پاسخی به برخی پرسش ها در ذهن برخی داشجویان و کسانی که آیین هندو را می خوانند باشد و در عین حال، روشن کند که چه ضرورتی سبب شده تا هم در اسلام و هم در آیین هندو، راهی برای ارتباط با خدای نادیدنی و متعالی به دست دهند و اینکه تفاوت این دو راه در دو دین تاریخی در چیست؟

راه حل متفاوت اسلام و آیین هندو در مسئله تشبیه و تنزیه

علی موحدیان عطار

هم در الاهیات ادیان توحیدی، مانند اسلام و هم در آیین هندو، خدای متعال را در مقام ذاتش منزه از هر وصف و حالتی می دانند. از سویی، به سبب محدودیت های بشری، برقراری ارتباط با خدایی چنین دور از ذهن، نامتشخص و ناانسانوار، برای عموم انسان ها ناممکن یا بسیار مشکل است. از این سبب، و به دلیل نیاز بشر به تصوری ملموس تر و عینی تر در باره آنچه می پرستد، پدید آمدن تصورات انسانوار از خدا، اجتناب ناپذیر می نماید.

شاید به این منظور، در همه ادیان توحیدی، از جمله در اسلام و آیین هندو، در کنار الاهیات تنزیهی، گونه ای الاهیات تشبیهی نیز به وجود آمده است. این وضعیت نوعی پارادوکس و تضاد الاهیاتی پدید می آورد، که از آن به «مسئله تنزیه و تشبیه» یاد می کنند. مکتب ها و ادیان مختلف برای حل این پارادوکس و تضاد، راه های مختلفی را پیموده اند.

تفاوت راهی که در الاهیات هندویی اتخاذ گردیده، از راهی که در الاهیات اسلامی برای حل این مسئله طی شده، قابل تامل است. در الاهیات هندویی، از راهکار لایه لایه کردن مفهوم خدایی و تجزیه آن به چندین مفهوم مختلف، همراه با تشخص و تمثل بخشیدن به هر یک از این مفاهیم استفاده کرده اند، و از این رهگذر خدایان و نیمه خدایان پرشماری را به پدید آورده اند. اما الاهیات اسلامی ـ قرآنی، در عین تاکید بر تنزّه مطلق الاهی از هر وصفی، با استفاده از آموزه اسمای الاهی، و توصیه به برقراری ارتباط با خدا از طریق این اسماء، مسئله را حل کرده است.

(برای مطالعه تفصیلی در این باره، رک: رساله دکتری آقای محمد رسول ایمانی خوشخو، با عنوان مقایسه نظام الاهیاتی اسلام و آیین هندو، که در سال ۱۳۹۴ در موسسه امام خمینی (ره) با راهنمایی نگارنده این سطور دفاع شد.)

ثبت شده توسط : آقای علی موحدیان عطار

نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :