سه شنبه 26 تير 1397 - 5 ذيقعده 1439 - 2018 ژولاي 17
Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 94406
تعداد مشاهدات : 1703

آیین هندو

آیین ها و آداب هندو

نوشتار پیش رو، گزارشی محتصر از آیین هایی است که در دین هندو و یا در جامعه هندویی مرسوم است. این آیین ها که یکی از ابعاد و مولفه های هر دینی راتشکیل می دهند، در آیین هندو جایگاه بسیار مهمی دارند. این نوشتار بخشی از اثر منتشر شده مدیر این سایت است.

آیین ها و آداب هندویی

علی موحدیان عطار

در جامعه دینی هندو، آيين ها و جشن هاى دينى بسيارى در طول سال و در هر منطقه برگزار مى شود، در اين آيين هاى پر سرو صدا و رنگارنگ معمولاً از نقالى يا كَتْهَه Katha و مداحى همراه با موسيقى (بهَجَنه Bhajana) استفاده مى كنند. از آيين هاى چشمگير هندويى مرده سوزان است. مرده را معمولاً پسر بزرگ متوفّا، طى مراسمى خاص، در كنار رودخانه اى بر روى تلّى از هيزم مى سوزاند و خاكستر او را به آب مى سپارد. جايگاه هاى مخصوص اين كار را در شهرها به وفور ساخته اند. رسوم و آداب مربوط به پس از مرگ نيز تقريباً مثل هر جاى ديگر توسط خانواده متوفّى انجام مى گيرد.

دين هندو تأكيد زيادى بر اجراى آيين هاى متعددى دارد، كه در هر يك از مراحل زندگى هندويى بايد مراعات گردد. اين آيين ها زمانى تا 300 عدد شماره مى شد، اما به تدريج از تعداد آن كاسته شده تا به كمی بيش از 20 مورد رسيده است. امروزه بيشتر هندوها يك يا چند تا از واجبات دينى را مراعات مى كنند. اين واجبات را ممكن است در خانه به طور خصوصى و در ضمن آيين هاى روزانه انجام دهند، يا به طور عمومی در معبد به آن بپردازند.

 

طهارت

طهارت آيينى در آيين هندو نقش مهمی بازى مى كند و ارتباط زيادي با موضوع پاكيزگى و آلودگى دارد. متون دينى اعلام داشته اند كه شرط شهود برهمن، مراعات آداب طهارت است. تطهير انواعى دارد، و به وسايل گوناگون مى تواند تحصيل گردد. طهارت بدنى دو جنبه دارد، بيرونى و درونى، و مى توان آن را از راه كاركردهاى طبيعى بدن، يا با شست و شو و غسل تحصيل كرد. اما طهارت درون از طريق فنون باطنى، شامل ترنّمِ قواعد، وضعيت هاى يُگه اى، و برخى اعمال تهذيبى تحقق مى يابد. اين اعمال يا آيين ها، براى آن در نظر گرفته شده است كه اثرات آلودگى هايى كه ممكن است از زير پا گذاشتن برخى قواعد كاست يا ادا نكردن برخى واجبات دينى پديد آمده باشد را برطرف كند.

 

زيارت

ديدار از اماكن مقدس از مهم ترين وظايف دينى هر هندوى متدينى است كه جلب خشنودى خدا، كسب ثواب، سعادت اُخروى را در سر مى پرورد. در هند هزاران مكان مقدس هست؛ برخى به خصوص براى پرستندگان يكى از خدايان، مثل شيوه يا ويشنو مقدس است، اما يك هندو ملزم به آن نيست كه در چارچوب اماكن مذهبى و فرقه اىْ محدود بماند.

هندوى متدين، حتى اگر در خارج از هند زندگى مى كند، بر خود لازم مى داند كه لااقل يك بار در تمام عمر به زيارت يكى از مكان هاى مقدس برود. آرزوى بسيارى از هندوهاى مؤمن اين است كه در حريم وَرَنَسى Varanasi (بِنارس) جان دهند، زيرا بر اين باورند كه اين عمل بهبودِ وضعيت آنان در زندگى بعدى را تضمين خواهد كرد. به زعم ايشان، ثواب زيارت افزون خواهد شد اگر زائر برخى مرارت ها را بر آن بيفزايد؛ مثلا مسير را با حركت بر روى يك پا (به صورت لِى لِى) يا بر سر زانو بپيمايد. البته امروزه زمانى كه براى زيارت صرف مى كنند، به ويژه با توجه به وسايل جديدِ حمل و نقل، بسيار كوتاه تر و زحمت آن كمتر شده است. (البته این حقیقتی کلی بوده و با وضعيت كنونى زيارت در دیگر ادیان و در اسلام کاملاً قابل کاملاً مقايسه است.)

 

جشن ها

شايد كمتر دينى داراى تقويمی چنين مفصل، براى روزهاى مقدس باشد كه آيين هندو هست. در اين آيين صدها واقعه دينى هست كه آنها را با مراسم و جشن هاى خاص گرامی مى دارند. بسيارى از جشن ها فصلى اند. برخى ديگر، يادمان تولد يا پيروزى يك خدا يا قهرمانى دينى است. شمارى ديگر به گرامی داشت خدايان جشن گرفته مى شود؛ خدايانى مثلِ كْرْشنه، ويشنو، شيوه، پارْوَتى، كامه، دِوى، گَنِشه، رامه، گايَتْرى، لَكْشْمى ، سَرَسْوتى، گْهيتْره گوپتا Ghitragupta و... بسيارى از جشن ها را به افتخار مارها، گاوها، بوفالوها، رودها، تپه ها، گياهان، نارگيل، نياكان، و ارواح و اشباح برگزار مى كنند. علاوه بر اينها، جشن هاى ديگرى هست كه به روزهاى پراهميت اختصاص دارد؛ مانند سالروز وقايع مشهورى كه در اساطير هندو آمده است، يا وقايع نجومى ، مثل وضعیت های مختلف ماه، ماه گرفتگى و خورشيدگرفتگى، انقلاب و اعتدال، و طلوع ستاره گان ستارگان.

جشن ها را به گونه هاى مختلف برگزار مى كنند: با انجام عبادت، روزه دارى، شب زنده دارى، بازى، عيش و نوش، شرط بندى، و هديه دادن به برهمنان. برخى روزهاست كه خجسته تر از بقيه تلقى مى شود، و بر آن باورند كه اگر اعمال خير را در چنين روزهايى انجام دهند، بر ثواب آن افزوده مى گردد.

براى هندوها، جشن گزارى در اصل نمادنگارى وقايع كيهانى يا دينىِ مسروركننده است. جنبه هاى شخصى و يا تاريخىِ حوادث به ميزان بُعد نمادين و كيهانى اش اهميت ندارد. آنچه مهم است اين است كه مايه اى براى شادمانىِ همراه با حس معنوى فراهم آمده است.

فراهم آوردن فهرست كاملى از جشن هاى هندويى كار دشوارى است، چرا كه بسيارى از آنها متعلق به افسانه ها و اساطير محلى اند. در اينجا فقط به مهم ترين جشن ها خواهيم پرداخت:

 

ديوالى Divali يا  دیپاوَلى Dipā vali (خوشه چراغ)

اين جشن را در مهر يا آبان برگزار مى كنند. ديوالى در شمال هند چهار روز به طول مى انجامد و در حكم جشن نو شدن سال است. اما در ديگر بخش هاى هند ديوالى دربرگيرنده جشنواره هاى بسيارى است و تا پنج روز ادامه مى يابد.

عموماً روز اول را به پارْوتى Pā rvati  و لَكْشْمى Lakśmi اختصاص مى دهند، كه خدابانوان ثروت و رفاه اند. خانه ها را با چراغ هاى گِلىِ روغن سوز تزيين كرده، پنجره ها را براى خوشامدگويى به خدابانوان باز مى گذارند. دومين روز، ويژه شرط بندى، به خصوص با تاس است. به اين ترتيب، آشتىِ دوباره شيوه با همسرش پارْوتى را جشن مى گيرند. روز سوم را به گرامى داشتِ پيروزى ويشنو بر بالىBāli  Bali  (يا نَرَكه Naraka) ، شاه ديوان، برگزار مى كنند. علاوه بر اين، در روز سوم، كه به لَكْشْمی ـ پوجا Lakśmi-puja pujā (روز عبادت لَكْشْمى ) نامبردار است، پس از يك روز روزه دارى در هنگام غروب به عبادت اين خدابانو مى پردازند. (اما در ميان هندوهاى بنگال، اين عبادت را به خدابانو كالى نثار مى كنند.) روز چهارم، ديوالى به كمال خود مى رسد؛ در اين روز پياله هاى گِلى پر از روغن را مى افروزند و در رديف هاى طولانى، در داخل و بيرون خانه ها مى چينند. پنجمين روز واقعه اى اساطيرى را گرامی مى دارند كه بر پايه آن يَمَه Yama، خداى مرگ، با خواهرش يَمونا Yamunā شام خورد، و به اين مناسبت در اين روز شايسته است هر مردى در خانه خواهر، يا يكى از زنان فاميل شام خورده هديه اى به او بدهد.

 

هُلى Holi

اين جشن 10 روز پيش از تمام شدن قرص ماه در بهمن يا اسفند آغاز مى گردد، اما عموماً فقط در سه يا چهار روز مانده به آخر است كه رسومی را مراعات مى كنند. جشن هُلى يادمان چند واقعه اساطيرى است: جست و خيزهاى شادمانه كْرشنة جوان، مرگ ديوبانويى به نام پوتَنا Putanā، به آتش سوختنِ ديوبانويى به نام هُليكا Holikā، و نابودى كامه Kā ma  به دست شيوه. در اين مراسم چيزى شبيه به كارناوال به راه مى اندازند. خِرمن هاى آتش است كه مى افروزند تا بدى هاى به بارآمده را، كه در قالب تنديس هاى ديوان و شياطين به نمايش درآورده اند، به صورتى نمادين بسوزانند. تيركى بر فراز كرده، مردم در حالى كه به سبكى آيينى گرد آن مى چرخند، هياهوى عظيمی از نفير شيپورها، طبل ها، سنج ها و رقص و فرياد به راه مى اندازند. اما بارزترين عمل در جشن هُلى، پراكندن پودرهاى رنگى به هوا و پاشيدن مايعات رنگين به سر و روى مردم است.

 

جشن هاى مربوط به خدايان

اين يادمان ها براى هندوان كاملاً با اهميت است. سيزده روز از نيمة تاريك هر ماه به نام شيوه است. اما يادمان هايى كه در دى ـ بهمن و بهمن ـ اسفند برگزار مى كنند، اهميت فوق العاده اى دارد. روز پيش از هر عيد را روزه اى سخت مى دارند، و شبِ آن را به بيدارى مى گذرانند. در اين شب ها پرستش نماد قضيبِ شيوه (لينگا lingā) و اجراى آيين هاى گوناگون مرسوم است.

جشن تولد گَنِشه Ganeśa، خداى فيل ـ سر، كه مظهر بختِ نيك است، در شهريور برگزار مى شود. در اين مراسم، كه بين 2 تا 10 روز ادامه مى يابد، تنديس هايى گلى از گَنِشه ساخته، پرستش مى كنند. در برابر تنديس ها چراغ مى گردانند، منْتره تلاوت مى كنند، و نارگيل مى شكافند، و در پايانِ جشن، تنديس ها را به در آب غرق مى سازند.

شمار زيادى از يادمان ها بر محور كرشنه مى چرخد. جشن تولد كرشنه را، كه جَنْمه شْتْهَمى Janmaśthami يا گُكولَشْتَمى gokulaśtami نام دارد، در مرداد ـ شهريور برگزار مى كنند. پيش از جشن يك روز روزه دارى است كه به نيمه شب، زمانى كه گفته مى شود كرشنه به دنيا آمده است، پايان مى پذيرد.

ديگر جشنِ يادمان مردمى ، به افتخار واقعه اى اساطيرى برگزار مى شود كه در آن كْرْشنه كوهى از پِهن گاو، به نام گُوَرْدْهَنَه govardhana را از جاى بركنده است. در اين ماجرا كرشنه به گاوچران ها تعليم داد كه به جاى ايندره Indra (خداى رعد و توفان، از خدايان مهم وده اى) كه رقيب او بود، تعظيم و تكريم و ستايش خويش را نثار آن كوه كنند. ايندره به ناخشنودى از اين اقدام، رگبارى فرستاد تا كوه و ساكنان اش را بشويد و ببرد. اما كرْشنه كوه را از جاى بركند، و به مدت 7 روز مانند چترى بر سر انگشت كوچك خويش نگاه داشت، تا اينكه نقشه اينْدره نقش بر آب شد و او از كار خويش نااميد گشت.

 

 

سالگردهاى مربوط به رهبران دينى

هندوان متدين، علاوه بر اين، سالگرد مناسبت هاى مربوط به رهبران دينى را نيز مهم مى دارند. براى مثال،  زادروز سوامی ويوِكانَنْده Swāmi Vivekānanda  (1863-1902؛ متفکر و عارف بزرگ هندو، و بنیانگذار سازمان رسالت راماکرشنه) را در دى ماه، زادروز راماكرشنه Rāmākṛṣna (1836-1886؛ رهبر معنوی و عارف نامدار هندو) را در بهمن ماه، و زادروز سوامی پْرَبْهوپاده Swāmi Prabhupāda (1896-1977) را در شهريورماه گرامی مى دارند. اين مناسبت ها را با برنامه هاي مفصّل از عبادت و شادى مى گذرانند.

 

توده هاى هندو همچون گذشته بر باورها و اعمال دينى خويش پاى مى فشرند، در عين حال، همزمان با تداوم دين، صوَر عبادت و شاخه هاى فكرى تازه اى را در دين هندو پديد مى آورند. امروزه بسيار فراوانند كسانى كه عبادت را به گونه هايى كه بهتر درك مى كنند انجام مى دهند، و افراد متعددى نيز هستند كه مى كوشند تا پيچيدگى هاى برخى انديشه هاى دينى را به گونه اى تفسير كنند كه با روش هاى نوين تفكر جور درآيد.

ثبت شده توسط : آقای علی موحدیان عطار

نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :